تدبیر امام کاظم(ع) برای نفوذ شیعیان مدبر به مراکز حساس حکومتی خلیفه

خبرگزاری مهر-گروه دین، حوزه و اندیشه-عصمت علی آبادی: امروز ۲۵ ماه رحب سالروز شهادت جانسوز امام هفتم شیعیات حضرت موسی کاظم است. بر همین اساس برای شناخت بیشتر شخصیت آن حضرت با حجت الاسلام امیرعلی حسنلو مدیر گروه تاریخ و سیره مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات حوزه علمیه به گفتگو پرداختیم که حاصل آن در ادامه تقدیم مخاطبان می‌شود:

حجت الاسلام امیرعلی حسنلو در گفتگو با خبرنگار مهر، با اشاره به دوران امامت امام موسی کاظم (ع) عنوان کرد: دوران امامت حضرت با اوج قدرت خلافت عباسی همزمان بود؛ خلفای عباسی دوران امام موسی کاظم (ع) همگی در ضدیت شیعه قرار گرفته و فشار بسیاری را متوجه امام و اصحاب ایشان کردند برای همین حضرت همواره در برابر حکومت وقت تقیه می‌کرد و شیعیان را نیز به این کار سفارش می‌کردند.

وی افزود: دوران ۳۵ ساله امامت حضرت با خلافت منصور، هادی، مهدی و هارون عباسی همزمان بود. او چندین بار از سوی مهدی و هارون عباسی زندانی شد و در نهایت ایشان را در زندان به شهادت رساندند.

حسنلو بیان کرد: با توجه به شرایط زمانی که امام موسی کاظم (ع) داشتند ایشان تلاش خویش را بر چهار محور متمرکز کردند نخست تبلیغ دین الهی و گسترش فرهنگ اسلام، تبیین و تشریح معارف و احکام الهی در قالب احادیث بلند و کوتاه و پاسخ به سوالات شفاهی و کتبی؛ پرورش انسان‌های مستعد و تربیت شاگردان والامقام و شاخص در میدان علم و عمل و حفظ حراست آنان؛ مبارزه بی امان با حاکمان جور و ستم و غاصبان خلافت و شکستن صولت شیطانی آنان در میدان‌های مختلف و تشریح مبانی حق؛ تربیت یاران مدیر و مدبر و خودساخته و نفوذ دادن آنان در مراکز حساس حکومتی تا مرز وزارت و استانداری به منظور خنثی سازی نقشه‌های مخرب و دین سوز دشمنان و کمک به مظلومان و محرومان و دفاع از حریم شیعیان. ساماندهی شیعیان با شیوه‌های مختلف تربیتی، علمی، مناظره‌های سیاسی.

مدیر گروه تاریخ و سیره مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات حوزه علمیه درباره مناظرات و گفتگوهای آن حضرت با خلفای عباسی و علمای یهودی و مسیحی گفت: یکی از مهم‌ترین فعالیت‌های علمی و فرهنگی امام کاظم (ع) بخش احتجاجات و مناظرات ایشان با دانشمندان ملل مختلف و رهبران افکار و مکاتب فکری عصر خود بود. این مناظرات اغلب از سوی افراد دیگر ترتیب داده می‌شد و هدف اصلی از برپایی اکثر آن‌ها، شکست امام (ع) و در نتیجه منزوی ساختن حضرت بود. تعدادی از این مناظرات با خلفای عباسی و همین‌طور برخی از وابستگان آن‌ها بوده است که نتیجه تمام این مناظرات، برتری حضرت و درماندگی طرف مقابل بود.

وی با اشاره به مناظره حضرت با هارون‌الرشید عنوان کرد: روزی هارون الرشید امام کاظم (ع) را احضار کرد و گفت: من نمی‌دانم شما چرا خود را سزاوارتر از ما به پیامبر (ص) می‌دانید، درحالی‌که در زمان رحلت آن حضرت عموی ایشان عباس، جد ما در حال حیات بوده و با بودن عمو، به عموزاده (امیرالمومنین (ع) ارث نمی‌برد؟ تا از طریق او مقام امامت به شما منتقل شود؟ حضرت در ابتدا تقاضا کرد که صلاح است خلیفه در این موضوع بحثی نکند. ولی هارون اصرار کرد و گفت حتماً باید برتری خود را نسبت به ما ثابت نمائید.

حسنلو ادامه داد: امام کاظم (ع) فرمودند: اکنون که چنین است من به دو جهت بر شما برتری دارم اول آن‌که بعد از ارتحال پیامبر اکرم (ص) دخترشان حضرت فاطمه زهرا (س) در قید حیات بود و با بودن فرزند به عمو ارث نمی‌رسد. پس ما از طرف مادر منسوب به پیامبر اکرم (ص) هستیم و مقدم بر شماییم که از طریق عمو با پیامبر (ص) نسبت دارید. دوم نیز آن‌که از خلیفه سوال می‌کنم اگر رسول گرامی اسلام (ص) زنده شود و از دختر شما خواستگاری کند، آیا دخترت را به او تزویج می‌کنی؟ هارون گفت: صد البته و به این وصلت افتخار هم خواهم کرد. حضرت فرمودند من به ایشان دختر نخواهم داد و البته آن پیامبر (ص) هم هرگز تقاضای وصلت با با دختر من را نمی‌کند، زیرا اولاد من، همان اولاد ایشان هستند و ازدواج با نوه، شرعاً حرام است. پس ما به این دو دلیل به پیامبر اکرم (ص) نزدیک‌تر هستیم و نوبت به شما نمی‌رسد.

مدیر گروه تاریخ و سیره مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات حوزه علمیه در خصوص مناظره با محمد بن حسن شیبانی گفت: محمد بن حسن شیبانی در حضور هارون‌الرشید با امام کاظم (ع) مناظره کرد و از حضرت پرسید آیا بر محرم رواست بر روی محمل خود هنگام حرکت سایه‌ای افکند؟ حضرت فرمود: در حال اختیار جایز نیست. سپس پرسید آیا جایز است در حال اختیار زیر سایه‌بان حرکت کند؟ حضرت فرمود: بلی. محمد بن حسن با شنیدن این جواب که به ظاهر دارای تناقض بود خنده تمسخرآمیزی کرد. امام کاظم (ع) فرمود: آیا از سنت رسول خدا (ص) تعجب می‌کنی و آن را به استهزا می‌گیری؟ رسول خدا (ص) در هنگام احرام سایه‌بان محمل را برداشتن، ولی در زیر سایه‌بان حرکت کرد. سپس حضرت خطاب به محمد بن حسن فرمود: ای محمد احکام الهی با هم قیاس نمی‌شوند و هر کس بعضی از آن‌ها را با بعضی دیگر قیاس کند، دچار گم‌راهی شده است. محمد بن حسن با شنیدن این پاسخ‌های کوتاه و مستدل از پاسخ دادن بازماند و سکوت اختیار کرد.

وی با اشاره به توصیفات مورخان و محدثان شیعه و سنی درباره شخصیت امام موسی کاظم گفت: شیخ مفید درباره آن حضرت می‌گوید ابوالحسن موسی علیه السّلام فقیه‌ترین و سخی ترین و با شخصیّت ترین اهل زمان خود بود، شیخ طبرسی می‌نویسد آن حضرت حافظ ترین مردم نسبت به کتاب خدا بود… و مردم مدینه او را زینت کوشندگان در عبادت خدا می‌نامیدند، ابن ابی الحدید از بزرگان معتزلی اهل سنت درباره آن حضرت چنین می‌نویسد فقاهت، دیانت، عبادت و بردباری و شکیبایی، همه در آن حضرت جمع بود، یعقوبی، مورّخ شهیر اهل سنت، درباره وی می‌نویسد موسی بن جعفر علیه السّلام عابدترین مردم زمان خود بوده است.

حسنلو ادامه داد: آنچه از سجایای امام، بیش از همه قابل توجه بوده، کرم و سخاوت آن حضرت است که ضرب المثل بوده است. ابن عنبه در این باره می‌نویسد همواره نزد او کیسه‌هایی از زر بود و به هر کسی که می‌رسید و یا به هر کسی که به احسان آن حضرت چشم داشت از آنها می‌بخشید، به طوری که کیسه‌های زر او ضرب المثل شده بود. سخاوت امام حتی شامل کسانی می‌شد که به آزار و اذیّت او می‌پرداختند. مانند کمکی که به یکی از نوادگان عمر بن خطاب نمود با وجود آنکه آن شخص به حضرت اهانت می‌کرد و همین امر باعث شد از رفتار پیشین خود پشیمان شود.

مدیر گروه تاریخ و سیره مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات حوزه علمیه اضافه کرد: از جمله خصایص دیگر آن حضرت زهد و عبادت وی بود. حضرتش سالهای متمادی در زندان به سر برده و در تمام این مدت به عبادت خدا مشغول بود؛ به طوری که بسیاری از زندانبانان او تحت تأثیر قرار گرفته و از نگهداری امام در آن شرایط سخت خودداری می‌کردند.